Hans van Wijk

Hans van Wijk is van oorsprong een werktuigbouwkundig ingenieur maar al jaren werkzaam op het terrein van industriele automatisering en mechatronica. De laatste jaren werkzaam als Business Development manager bij een grote systeem integrator. Daar kijkt hij zowel naar de ontwikkelingen binnen de diverse marktsegmenten maar ook naar nieuwe technologieen die toegepast kunnen gaan worden. Hij verzorgt regelmatig presentaties en gastcolleges over diverse onderwerpen en zijn er een groot aantal artikelen van zijn hand gepubliceerd. Hij is alweer enige jaren de vice-voorzitter van de FEDA, de branchevereniging voor aandrijftechniek en automatiseren.

Altijd een dankbaar thema: optimalisatie. Daar zijn inmiddels boeken vol over geschreven en ook wij worden dagelijks bestookt met vragen uit de markt of bepaalde processen wellicht verbeterd zouden kunnen worden. Ons antwoord daarop is steevast: ‘ongetwijfeld’! Want zo’n vraag komt natuurlijk nooit van een bedrijf dat net heeft geïnvesteerd in het nieuwste van het nieuwste. En dan nog is het overigens maar de vraag of alles daar optimaal werkt. Processen kunnen vrijwel altijd kwalitatief beter, sneller, economischer, compacter, gevarieerder, flexibeler. Want de meeste installaties zijn nu eenmaal jaren geleden gebouwd met het oog op de vraag naar een bepaald product, bepaalde kwaliteiten en bepaalde hoeveelheden per tijdseenheid. Ondenkbaar dat in de ‘vraag naar’ en de ‘eisen aan’, in de loop der jaren geen veranderingen zijn opgetreden. Men kan en moet zich dus al vrij snel gaan afvragen of een productie-installatie nog wel optimaal op de huidige behoefte, eisen en normen is afgestemd, hard- en softwaretechnisch. Meestal is dat niet (helemaal) zo. Misschien is het zelfs op een gegeven moment wel verstandiger om van batchproductie over te schakelen op een volcontinu proces, of juist andersom. Sluit niets uit als u mogelijkheden tot optimalisatie gaat onderzoeken. Wat opvalt, is dat de behoefte aan optimalisatie structureler en professioneler wordt. Was het vroeger vooral een ad-hocaangelegenheid (kijk eens naar die menginstallatie of dat destilleerproces), nu wordt optimalisatie meer een vast onderdeel van de bedrijfspolicy. Men ziet meer en meer in dat hiermee vaak veel geld valt te verdienen. Ook fabrikanten van machines en apparaten spelen hier adequaat op in. Compressoren worden bijvoorbeeld energiezuiniger door het toerental van de compressorelementen vraaggestuurd te regelen. Ook door pompen en ventilatoren aan te sturen met frequentieregelaars kan worden bespaard op energiekosten. Het zijn bekende trucs inmiddels, maar nog lang niet alle bedrijven maken hiervan gebruik. De FEDA hield in samenwerking met Uneto-VNI op de vakbeurs Elektrotechniek een ontbijtsessie waarbij het programma Econu-VE centraal stond. Hiermee kan worden berekend hoe lonend het is om energiebesparende maatregelen toe te passen bij pompen, ventilatoren en elektromotoren. Ook verschaft het programma inzicht in de effecten van subsidies en fiscale stimuleringsregelingen. Uit reeds uitgevoerde berekeningen aan de hand van praktijksituaties blijkt dat investeringen in energiebesparende elektrische systemen soms al binnen een half jaar zijn terugverdiend en dat de maximale terugverdientijd rond de twee jaar ligt. Bedenk bijvoorbeeld dat de aanschafprijs van een normale elektromotor bij volcontinu gebruik ongeveer gelijk is aan de energiekosten van slechts één maand. Inmiddels zijn er aanmerkelijk efficiëntere motoren op de markt. Weliswaar zijn die duurder in aanschaf, maar als zo’n high-efficiencymotor bijvoorbeeld 20 procent minder energie gebruikt, reken dan maar eens uit welk enorm bedrag bespaard over de totale levensduur wordt aan energiekosten. Al zou die motor vier maal zo duur zijn, dan nog is die meerinvestering binnen twee jaar volledig terugverdiend. Inventariseer ook eens hoeveel elektromotoren er bij u in de fabriek in gebruik zijn, hoe die aangestuurd worden en wat dit aan energie kost. Tien tegen één dat u ervan schrikt.
De aanschaf van nieuwe, energiezuinigere, snellere, kwalitatief betere en flexibelere systemen vergt extra investeringen. Ik kan me voorstellen dat veel bedrijven daar nu even niet op zitten te wachten, maar als die investeringen binnen een jaar zijn terugverdiend, wordt het een heel ander verhaal. Dan praat je gewoon over een kostenbesparing. Ook kan er vaak al veel worden verdiend door het proces te veranderen, en sommige van die veranderingen hoeven niet per se veel geld te kosten. Wellicht dat men met aanpassing van de software al een heel eind komt. Optimaliseren is immers vooral een kwestie van heel goed kijken en 100 procent openstaan voor veranderingen. Technieken als Kaizen en Six Sigma helpen hier uiteraard ook een handje bij. Maar eens bent u uitgeoptimaliseerd en zult u wellicht het rigoureuze besluit moeten nemen om de complete installatie te vernieuwen. Want een oude fiets kun je nog zo prachtig optimaliseren, het wordt nooit een brommer. En als uit onderzoek blijkt dat u nu juist een brommer nodig heeft, dan is er maar één oplossing en dat is uw oude fiets zo snel mogelijk inruilen.

Hans van Wijk