Hans Harlé
	Hans Harlé is hoofdredacteur van Machinebouw en Process Control en werkt sinds zes jaar zelfstandig als technisch auteur en vertaler. Daarvoor werkte hij lange tijd in functies als projectingenieur, projectleider en producttrainer. Zijn werkgevers waren ingenieursbureaus en industriële productiebedrijven in de metaal- en bouwbranche.

Tijd wordt wel de vierde dimensie genoemd, naast de drie dimensies waarmee we de ruimte om ons heen aanduiden. Wat de vier dimensies met elkaar gemeen hebben, is dat we ze vooralsnog niet in grenzen kunnen vangen en ze dus oneindig lijken. Weliswaar wordt aangenomen dat het heelal bijna 14 miljard jaar geleden ontstond, maar wat was er voor die tijd in al die ruimte? En door de quasars op 13 miljard lichtjaren van de aarde weten we hoe groot het heelal minstens is. Maar de quasars bewegen zich van ons af en er kan nog allerlei ‘ouder’ licht naar ons onderweg zijn, dus hoe ver gaat de ruimte daarna nog door?
Het grootste verschil tussen tijd en de drie ruimtelijke dimensies is dat we ons niet naar gelieven in de tijd kunnen verplaatsen. Dat is altijd een dankbaar onderwerp voor films geweest; denk bijvoorbeeld aan het fascinerende ‘The time machine’ uit 1960 naar een boek van H.G. Wells. Tijd overkomt ons gewoon, net als andere natuurverschijnselen als regen, getijdenbeweging en zonsverduistering.
Wel proberen we er vat op te krijgen en er efficiënt mee om te gaan. Al lang geleden zijn daarom kalenders en klokken uitgevonden. Gaandeweg is de tijd steeds sterker een leidraad bij ons doen en laten geworden, zowel in het sociaal-economische leven als privé.
Voor de industrie werkt dat langs twee sporen. Enerzijds proberen we de productieprocessen zelf sneller te maken, zodat ze per tijdseenheid maximaal renderen. Voor de daaraan gerelateerde ontwikkeling en engineering zijn begrippen als time-to-market essentieel. Anderzijds willen we zo weinig mogelijk interventies in de processen, bijvoorbeeld voor onderhoud of om een afgekeurde batch opnieuw te maken. Dat de meet- en regeltechniek hiervoor innovatieve oplossingen in huis heeft, is te lezen in dit nummer. Zo legt Frank Senteur uit hoe de werking van kleppen gewoon tijdens bedrijf gecontroleerd kan worden, zodat steeds preventief vervangen niet meer nodig is en service-intervallen dus langer worden. En Paul Paulus beschrijft hoe snelle online metingen met behulp van infrarood de processen meteen bijsturen, zodat kostbare en tijdrovende herproductie wordt voorkomen.
We zijn er allemaal van doordrongen: Tijd is een schaars goed, waar we op alle fronten zorgvuldig mee om willen gaan.