Hans van Wijk

Hans van Wijk is van oorsprong een werktuigbouwkundig ingenieur maar al jaren werkzaam op het terrein van industriele automatisering en mechatronica. De laatste jaren werkzaam als Business Development manager bij een grote systeem integrator. Daar kijkt hij zowel naar de ontwikkelingen binnen de diverse marktsegmenten maar ook naar nieuwe technologieen die toegepast kunnen gaan worden. Hij verzorgt regelmatig presentaties en gastcolleges over diverse onderwerpen en zijn er een groot aantal artikelen van zijn hand gepubliceerd. Hij is alweer enige jaren de vice-voorzitter van de FEDA, de branchevereniging voor aandrijftechniek en automatiseren.

Andrzej Stankiewicz is hoogleraar procesintensificatie (verbonden aan de TU Delft) en directeur van Europic, een onderzoeksprogramma dat zich richt op de chemische sector en de voedingsmiddelenindustrie. Stankiewicz doet onderzoek naar fundamenteel herontwerp van veelgebruikte industriële processen. De uitkomsten zijn soms verbluffend. Dat komt volgens Stankiewicz omdat binnen veel industrieën in de loop der jaren sprake is geweest van geleidelijke schaalvergroting en (deel)optimalisatie van processen. Dat leidt zelden tot een ‘overall’ ideale situatie. In veel gevallen zou het veel beter zijn om een streep door de situatie te halen, opnieuw om tafel te gaan zitten en met fundamenteel herontwerp een beter afgestemde installatie te creëren. Vaak kan bij herontwerp het aantal processtappen worden beperkt en kunnen installaties kleiner worden gedimensioneerd, waardoor in de fabriek extra ruimte vrij komt. Door processen op kleinere schaal uit te voeren, wordt nog meer voordeel behaald. Zo zijn de veiligheidsrisico’s van kleinere installaties lager, neemt volgens Stankiewicz de kwaliteit van het vervaardigde product toe (betere procesbeheersing) en is ook de hoeveelheid afval geringer. Bovendien daalt het energiegebruik en is de investering in kleinere installaties lager dan die in een klassieke fabriek die hetzelfde produceert.
Waar is het wachten dan nog op? Het antwoord is logisch. Een belangrijke remmende factor is dat bedrijven te maken hebben met een historisch gegroeide ‘installed base’ waarin in de loop der jaren veel is geïnvesteerd. Dat kun je niet zomaar aan de kant zetten. Bedrijven die dat wel doen, boeken echter verbluffende resultaten. Zo ontwikkelde Dow Chemical het HOCI-proces, waarbij de afmeting van installaties met een factor veertig werd verminderd, terwijl de opbrengst met 20 procent steeg en de hoeveelheid afval met 30 procent afnam. Het kan dus wel.
In de levensmiddelenindustrie is tot nu toe weinig werk gemaakt van herontwerp van processen. Volgens Stankiewicz bij relatief simpele processtappen als ontwateren binnen tien jaar energiebesparingen van 25 procent haalbaar, op langere termijn zelfs van 75 procent. Er is kortom nog veel winst te behalen, mits we het maar willen. Ik denk dat dit ook een kwestie van opvoeden is, zowel van de mensen in de fabriek als van hun klanten. Zo is er momenteel veel aandacht voor duurzaam produceren. De vraag is echter of klanten (en wellicht ook fabrikanten) zich daar wel mee bezighouden. Het vreemde is dat we inmiddels geen kleding meer willen die door kinderen in India wordt gemaakt; waar grondstoffen vandaan komen die worden gebruikt, dat maakt blijkbaar niet uit. We zijn in de industrie vooral met prijs bezig. Er wordt ook veel ontworpen en ingekocht met een lage prijs als uitgangspunt. Als het maar goedkoop is. Hiermee werden we onlangs nog geconfronteerd. We kregen een aanvraag voor het bouwen en installeren van een besturingskast. Geen al te ingewikkeld ding, maar er zat wel engineering aan vast en softwareontwikkeling. We maakten een offerte en tot onze verbazing was er een ander bedrijf dat ongelooflijk ver onder ons bedrag zat. Hoe kon dat? Eenvoudigweg omdat alles simpeler was. Het kastje (lagere beschermingsfactor) was goedkoper, er zat geen documentatie bij, onderhoud zat niet in de offerte en ook geen update-service voor de software. De vraag is of de software deed wat ervan verwacht werd. Ben je een halfjaar verder en gaat er iets kapot, dan weet de gebruiker niet eens wat er precies in die kast zit. Documentatie ontbreekt immers. Toch werd die kast besteld. Het is soms alsof klanten ‘net uit het ei komen’. Pas als het te laat is, gaan ze nadenken. Niks TCO, niks duurzaam, niks standaarden, als het maar goedkoop is. Wellicht moeten we onze marketing omgooien en ons op andere lagen richten. Misschien moeten we minder met inkopers en meer met managers praten. Die volgens namelijk workshops over procesintensificatie, duurzaam produceren en verlaging van de CO2. Managers weten ook dat het gaat om TCO en dat sommige acties zeer strak ingepland moeten worden. Dat kost geld. Klanten zullen ook beter op papier moeten zetten wat ze willen. Daar schort het namelijk vaak aan en dan krijg je ook offertes die in bedrag, maar ook technische invulling ver uit elkaar kunnen liggen. Kies je voor de laagste prijs, dan kun je gigantische risico’s lopen. Maar als je aan het begin al niet weet wat je wilt, dan is dat het gevolg. Kortom, niet alleen technisch moeten we kritisch naar de processen en mogelijke optimalisatie kijken. Ook moeten we kijken naar de menselijke inbreng, want die is vaak ronduit onduidelijk en dat levert per definitie geen ideale oplossingen op.