Hans Harlé
	Hans Harlé is hoofdredacteur van Machinebouw en Process Control en werkt sinds zes jaar zelfstandig als technisch auteur en vertaler. Daarvoor werkte hij lange tijd in functies als projectingenieur, projectleider en producttrainer. Zijn werkgevers waren ingenieursbureaus en industriële productiebedrijven in de metaal- en bouwbranche.

De formele betekenis van efficiency is doelmatigheid, zo vertelt de Van Dale ons. In de praktijk komt het neer op handig met iets omgaan zodat we er het maximale uithalen, uitgedrukt in bijvoorbeeld winstcijfers. Een veelzijdig speelveld van efficiency is het dagelijkse wegverkeer. Zo is u vast wel opgevallen dat in de rij voor het stoplicht veel automobilisten gaten van 5 tot 10 meter laten vallen achter hun voorganger, een fenomeen dat een paar jaar terug om onduidelijke redenen ontstaan is. Want je hebt hoegenaamd niets aan die tussenruimte, terwijl anderzijds de rij nodeloos lang wordt. Niet zo’n efficiënt weggebruik dus en onhandig voor wie daardoor niet een ander vak kan bereiken waar hij moet zijn.
Maar je kunt efficiency in het verkeer ook overdrijven. Zo hebt u misschien, net als ik, ook opgemerkt dat sommige mensen zich in traag voortslepende files het liefst voortbewegen op 5 à 10 centimeter afstand van hun voorganger. Dat is dan wel efficiënt weggebruik, maar het schiet zijn doel voorbij want de file gaat er niets harder door. Daarentegen gaat wel de veiligheid achteruit en stijgt de nervositeit, bij zowel duwer als voorganger. Hetzelfde gedrag maar dan twee meter verder naar achteren zou een beter optimum zijn.
Nog een voorbeeld van efficiency die verkeerd uitpakt zijn parkeergarages met te krappe vakken. Het lijkt heel efficiënt om op een beperkt lapje grond of in een beperkt bouwvolume zoveel mogelijk plaatsen te proppen, maar wat gebeurt er in de praktijk? Smalle plaatsjes tussen twee auto’s in of pal langs de pilaren blijven leeg en een beetje SUV of zakensedan heeft anderhalve plaats nodig, omdat de bestuurder anders niet meer z’n auto uit kan. Zo’n parkeergarage biedt dus in de praktijk veel minder plaats dan op papier bedacht was.
Efficiency heeft dus ergens een optimum, afhankelijk van de situatie met zijn randvoorwaarden. De filerijder wil graag zijn veiligheids- dan wel comfortzone houden en de parkeerder wil redelijk kunnen manoeuvreren en in- en uitstappen.
Voor de industrie geldt grotendeels hetzelfde. Productie efficiënter maken en processen optimaliseren houdt meer in dan alleen streven naar een maximale OEE, hoewel dit ‘effectiveness’-kental wel een bruikbaar instrument en goed startpunt kan zijn. Meer daarover leest u in nummer 8 van Process Control, dat OEE als thema heeft.