Intern is het Duitse BASF al hard bezig om wereldwijd de CO2-uitstoot enorm te beperken. “We hebben het plan opgevat om CO2 neutraal te groeien tot 2030, wereldwijd”, zegt Peter Berben, Senior Research Manager Process Catalysts bij BASF. “Op onze grote site in Ludwigshafen willen we uiteindelijk 80 procent van de CO2-uitstoot besparen. Dus meer producten maken zonder de uitstoot van CO2 te laten stijgen. Katalyse speelt daarbij een belangrijke rol. We hebben onder andere Carbon Management programma’s om dat voor elkaar te krijgen.”

“Ik heb ooit scheikunde gestudeerd en ben gepromoveerd in katalyse in Utrecht”, vervolgt Berben. “In 1988 ben ik in De Meern komen werken en deze site werd in 2006 door BASF overgenomen.”

BASF is toonaangevend op het gebied van de productie van katalysatoren. “We produceren in De Meern bepaalde katalysatoren voor de procesindustrie”, zegt Berben. Zelf is hij werkzaam in een researchlab van BASF in De Meern. Vanwege het 50-jarig bestaan van de katalysator-productie werd onlangs in Utrecht een feestje gevierd en was Berben dagvoorzitter.

Wat is de definitie van een katalysator die door BASF wordt gemaakt? “Een katalysator wordt altijd gebruikt in een proces om de reactie tussen twee of meer stoffen te versnellen. Dit zonder zelf  betrokken te zijn en zonder dat een stof volledig geconsumeerd wordt in de reactie. We hebben veel producten nodig in ons dagelijks leven, denk aan medicijnen, maar ook kleurstoffen, beschermingsverpakkingsmiddelen, schoonmaakmiddelen, enzovoort. Om die producten te maken, hebben we in de meeste gevallen een katalysator nodig. Anders verloopt die reactie in zijn geheel niet of heel langzaam. En een katalysator zorgt ervoor dat je bij normale temperaturen en normale drukken een reactie kunt uitvoeren. Dat gebeurt vaak in een soort vat of buis.”

Hoe is die katalyse-productie destijds ontstaan bij BASF? “Katalyse is een begrip dat is ontdekt in de negentiende eeuw. Na enige tijd kreeg men begrip van waar men mee bezig was. In het begin van de twintigste eeuw is de grootschalige chemie ontstaan. BASF zelf is in 1865 opgericht. In het begin was de corebusiness het maken van synthetische kleurstoffen. De natuurlijke kleurstoffen die men tot dan toe gebruikte, moesten vaak geïmporteerd worden uit Azië of andere werelddelen. En men heeft geprobeerd om die kleurstoffen na te maken. Er waren natuurlijke kleurstoffen uit planten, en BASF probeerde dat synthetisch na te maken. Een van de belangrijke chemische kleurstoffen uit die tijd was Indigo, een hele mooie blauwe kleurstof, die we vandaag nog produceren om spijkerbroeken te kleuren. Langzamerhand zijn we naast kleurstoffen ook andere producten gaan maken. Katalyse is daarbij van groot belang geweest. Een belangrijke ontwikkeling van BASF is de ammoniak synthese. In het begin van de twintigste eeuw was er behoefte aan kunstmest en BASF is toen in staat gebleken om de stikstof uit de lucht te binden tot ammoniak. En ammoniak heb je nodig om kunstmest te maken. In die zin kon men ineens veel meer voedsel produceren dan eerder.”

En sindsdien zijn er veel meer processen gekomen die katalysatoren gebruiken. Een mooi voorbeeld is de uitlaatgas katalysator die ervoor gezorgd heeft dat de luchtverontreiniging significant is verminderd. Tegenwoordig hebben zowel benzine- als dieselauto’s een katalysator en worden de uitlaatgassen hoofdzakelijk omgezet in stikstof en Co2.

BASF maakt ook katalysatoren die schone diesel fabriceren. “We maken katalysatoren die we onder meer verkopen aan onze klanten die er schone diesel van produceren. Normaal maak je diesel uit aardolie. Er is nu een trend in de wereld om aardolie te vervangen door  op aardgas over te gaan. Er zijn een paar fabrieken in de wereld die van aardgas producten zoals diesel kunnen maken. Dat heeft het voordeel dat deze diesel helemaal geen zwavel meer bevat. Het is een hele schone diesel. Wij zijn een van de fabrikanten die katalysatoren levert om van aardgas schone diesel te produceren.”

Onlangs was er dus een jubileumfeestje in De Meern. “Wij zijn begonnen in 1969 met het maken van katalysatoren. Dat is dit jaar 50 jaar geleden en dat was de aanleiding voor een feestje en dat werd gevierd in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Het was een congres met een wetenschappelijk tintje waarin niet alleen werd naar het verleden werd gekeken maar ook een blik in de toekomst werd geworpen.” Het thema was dan ook: ‘’The future doesn’t just happen, we all create it’.

Hoe ziet de toekomt van de katalyse eruit? “Heel goed denk ik. We voorzien voor katalyse een goede toekomst omdat wij in staat moeten zijn de Co2 uitstoot te beperken. Dat heeft enorme aandacht gekregen door het Parijs akkoord en het Nederlandse  klimaatakkoord. Als burger en de industrie moeten we opletten dat we goede oplossingen verzinnen om de Co2 uitstoot te beperken. Daarbij speelt katalyse een belangrijke rol. Daarnaast zullen we veel meer gebruik gaan maken van sustainable energy, zoals zonne- en windenergie. Klinkt goed, maar dat kan alleen als er zon en wind is. In de nacht of in de winter heb je ook energie nodig. Je moet naar een systeem toe waarbij je de energie kunt opslaan in de vorm van chemische verbindingen.” Ook daarbij speelt katalyse een hoofdrol.

Tijdens de conferentie gingen externe sprekers als burgemeester van Zanen, Bert Weckhuysen, professor gespecialiseerd in heterogene katalyse aan de Universiteit Utrecht, en Ben Feringa, winnaar Nobelprijs voor de Chemie 2016, dieper op de vraag in hoe katalyse en chemie een antwoord kan bieden op maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering. Studenten van de Topsector Chemie brachten een levendige discussie op gang. “We vonden het juist goed om jongere chemici de vragen te laten stellen. Tenslotte zijn zij de chemici van de toekomst. Hieruit kwam zeker het belang van katalyse voor de toekomst naar voren”.