De personeelsparadox

We werken steeds efficiënter en hebben toch een personeelstekort.

Vindt u het ook niet een beetje vreemd, dat we zo’n groot personeelstekort hebben? Toen dat alleen nog maar om technici ging, dacht ik dat dit tekort ontstond, doordat mensen op school minder voor techniek kiezen. Dan zouden er echter in andere vakken personeels­overschotten en werkeloosheid moeten zijn. Maar nu komt iedereen personeel tekort: zorg, onderwijs, pakketdiensten, sportscholen, vliegvelden. Het lijkt wel of er een heleboel mensen door aliens ontvoerd zijn.

Tegelijkertijd hebben we veel processen steeds verder geautomatiseerd en gemecha­niseerd. Je zou zeggen dat we daarom juist het werk met steeds minder mensen zouden moeten kunnen doen. Om geld te halen hoef ik al lang niet meer naar een loket bij de bank meer. Sterker nog, we doen nog maar weinig contant. Ik doe ook steeds minder aankopen bij een winkel waar personeel op mij staat te wachten. Steeds meer producten koop ik via een webshop waar een handjevol mensen duizenden orders per uur verwerkt. Dit zou meer dan genoeg moeten zijn om de afname van de beroepsbevolking, doordat mensen langer doorleren en doordat babyboomers met pensioen gaan, op te vangen. Zo sterk vergrijzen we nou ook weer niet.

Komt het dan misschien door de parttime-prinsesjes? Het feit dat vrouwen niet full time werken? In Nederland zijn er nooit veel fulltimewerkende vrouwen geweest. Sterker nog, het aantal vrouwen dat werkt is toegenomen. Dus dat verklaart het ook niet.
Hoe ontstaat dit personeelsgebrek dan wel? Volgens mij komt het arbeidstekort vooral door de toegenomen administratieve werk­­druk die we onszelf opleggen. Een accountant vertelde me laatst dat de tijd die hij per klant nodig heeft voor de bedrijfsadministratie met vijfentwintig procent is toegenomen in de laatste tien jaar. Toen ik een verpleegkundige feliciteerde met het feit dat haar ziekenhuis tot beste streekziekenhuis van Nederland was uitgeroepen, antwoordde ze: ‘Bedankt. Zo’n verkiezing is leuk. Ons ziekenhuis is goed, maar dat zijn de meeste ziekenhuizen in het land. Wij hebben echter Mohammed. Die zorgt ervoor dat op alle papieren bij ons de juiste vinkjes staan. Daar letten ze op bij de audits.’ Ik had het niet treffender kunnen zeggen. We auditen niet op kwaliteit, maar alleen op de bewijzen van die kwaliteit. Dat drijft organisaties ertoe om steeds meer in procedures vast te leggen. Managers willen steeds vaker een update van alle cijfers en plannen, waardoor hele afdelingen constant bezig moeten zijn met rapportages. De procedures zijn heilig. Als je als spaarder volgens de Hoge Raad onterecht belasting hebt betaald, dan heb je volgens die zelfde Hoge Raad geen recht op het terugkrijgen van je teveel betaalde geld, als je geen bezwaar hebt aangetekend. Dat betekent dus dat de Hoge Raad over de Nederlandse belastingdienst afroept dat de komende jaren iedereen bezwaar gaat aantekenen tegen alles. Je weet immers nooit of je achteraf toch recht hebt op teruggave van je geld.

Ik hoor steeds meer mensen klagen dat ze meer dan de helft van hun tijd met het invullen van formuliertjes bezig zijn. Van iedere euro die de overheid besteedt om Groningers te compenseren voor aardbevingsschade gaat 74 cent op aan administratie.

Nu zult u zeggen: ‘die procedures zijn er toch niet voor niets? Veiligheidsprocedures zijn bijvoorbeeld toch nodig?’ Dat is waar, maar tot op zekere hoogte. Door het invoeren van betere veiligheidsprocedures (onder andere) is het aantal bedrijfsongevallen tussen 1970 en 2010 flink gedaald. De laatste tien jaar neemt het aantal ongevallen niet meer af. Het neemt zelfs licht toe. Het aantal procedures bij bedrijven neemt nog steeds fors toe. Procedures en controles zijn als voedsel. Een bepaalde hoeveelheid heb je nodig, maar als je er teveel van krijgt, wordt het ongezond.