Een uitdagende, maar essentiële stap op weg naar circulaire plastics

circulaire plastics
Het is nog onduidelijk welke rekenregels een bedrijf moet toepassen

Theo Stijnen, directeur PlasticsEurope Nederland, over chemische recycling van plastics
Een uitdagende, maar essentiële stap op weg naar circulaire plastics

Chemische recycling stelt ons in staat plastic afval van met name kunststof verpakkingen te recyclen dat anders naar de verbrandingsoven of de stortplaats gaat. Het levert in potentie aanzienlijke hoeveelheden nieuwe chemische bouwstenen op. Chemiebedrijven worstelen echter om de businesscases voor grootschalige fabrieken rond te krijgen. “Bovendien ontbreekt het, met uitzondering van verpakkingsafval, aan een goed inzamelingssysteem om plastic afval effectief en efficiënt te kunnen recyclen”, zegt Theo Stijnen, directeur PlasticsEurope Nederland.

Adriaan van Hooijdonk

Dankzij plastic zijn onze welvaart en ons welzijn enorm gestegen de afgelopen 100 jaar. In de verschillende hoedanigheden zorgt plastic voor comfort, veiligheid, houdbaarheid, hygiëne en energie-efficiëntie, meldt de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI) op de website. Zo maakten plastic irrigatiepijpen het voor boeren mogelijk om het hele jaar door gewassen te verbouwen en werd voedsel door kunststof verpakkingen beter en langer houdbaar. In de zorg nam door het gebruik van plastic handschoenen de hygiëne toe. De medische zorg verbeterde dankzij injectienaalden, bloedzakken, implantaten. En waren we tijdens de coronapandemie geweest zonder beademingsapparatuur en mondkapjes?

Keerzijde
Plastic heeft echter ook een keerzijde. Zo stelt de Plastic Soup Foundation dat van de noordse stormvogels in de Noordzee 95 procent plastic in de maag heeft. Omgerekend naar de mens gaat het om een bord vol plastic. Daarnaast verschijnen er steeds meer alarmerende onderzoeksrapporten over de negatieve effecten van microplastics op mens en milieu. Eén van de belangrijkste bevindingen in een recent onderzoek van Plastic Soup Foundation is dat in grote steden 30 tot 50 procent van de luchtvervuiling uit plastic bestaat. Hoe mooi zou het zijn als we het plastic afval zouden kunnen omzetten in nieuwe chemische bouwstenen voor de producten die ons zoveel welvaart en welzijn hebben bezorgd? Chemische recycling is hier bij uitstek voor geschikt, stelt directeur Theo Stijnen van PlasticsEurope Nederland, de brancheorganisatie voor de kunststofproducerende industrie. “Een uitdagende, maar essentiële stap op weg naar circulaire plastics.”Het is een aanvulling op andere recyclingmethodes voor kunststoffen, zoals mechanische recycling en oplosmiddel-recycling. Hiermee kunnen chemie­bedrijven een deel van het verontreinigd en/of gemengd plastic afval verwerken dat anders in de verbrandingsoven of op de stortplaats terecht zou komen. Hij wijst erop dat ruim 75 procent van al het Nederlandse plastic afval nog steeds naar de verbrandingsoven gaat. Dat past niet in de circulaire economie die Europa voor ogen heeft. Bovendien stuurt nieuwe Europese wetgeving naar verwachting aan op een verplichte hoeveelheid recyclaat in met name verpakkingen.

Processen
De overgang van een lineaire economie naar een duurzame circulaire economie met behulp van innovatieve technologieën, zoals chemische recycling, is volgens hem een belangrijke kans voor de verduurzaming van Nederland en de Nederlandse industrie. Hiermee kunnen we het recyclingpercentage van plastic aanzienlijk verhogen, waardevolle (met name fossiele) hulpbronnen behouden en bijdragen aan de reductie van CO2-emissies door de koolstof in de keten te houden. Maar wat verstaat Plastics Europe Nederland nu precies onder chemische recycling? Er is immers nog geen eenduidige definitie op nationaal en Europees niveau. “Wij spreken van chemische recycling als er van plastic afval nieuwe chemische bouwstenen worden gemaakt. Wanneer het plastic afval wordt omgezet in brandstof is hier in onze ogen geen sprake van.”Chemiebedrijven passen vier technieken toe om plastic afval chemisch te recyclen: solvolyse (oplossen en zuiveren van polymeren), depolymerisatie, pyrolyse (kraken), vergassen en tussenvormen of afgeleiden van deze technieken. Deze technieken hebben voor-en nadelen. Zo zijn solvolyse en depolymerisatie relatief laag- energetische processen die geschikt zijn voor relatief zuivere plastic afvalstromen, terwijl pyrolyse en vergassing relatief hoog-energetische processen zijn die die in staat zijn feedstock stromen met een meer gevarieerde samenstelling te verwerken.

Investeringen
De Europese plasticproducenten zien volop kansen in de technologie. In mei 2021 kondigden ze een aanzienlijke verhoging aan van geplande investeringen in chemische recycling: van 2,6 miljard euro in 2025 naar 7,2 miljard euro in 2030. Ook in Nederland is een aantal bedrijven volop bezig met chemische recycling, blijkt uit een position paper van PlasticsEurope Nederland van februari 2022 (zie kaders). Deze projecten zijn nu klaar voor opschaling. Hierbij lopen de bedrijven tegen een aantal belemmeringen op, blijkt uit de ‘Roadmap chemische recycling kunststof 2030 Nederland’, die in maart 2021 is opgesteld door de Versnellingstafel chemische recycling en de RebelGroup. De Versnellingstafel is in 2018 opgezet door VNO-NCW en het ministerie van I&W om het investeringsklimaat voor chemische recycling te verbeteren op nationaal niveau te verbeteren. Het doel is om investeringen die normaal nog 5 – 10 jaar zouden duren te verkorten naar 2-5 jaar.

“Wanneer het plastic afval wordt omgezet in brandstof is het in onze ogen geen chemische recycling”

Onzekerheden
Volgens Stijnen zijn er nog een aantal onzekerheden waarmee chemiebedrijven die hun chemische recycling projecten willen opschalen mee te maken hebben. In de eerste plaats ligt er een grote uitdaging om in korte tijd een nieuwe keten op te zetten waarbij grote chemiebedrijven, middelgrote afval­inzamelaars en sorteerders en kleine technologische start- en scale-ups moeten gaan samenwerken. Verder is het belangrijk dat chemische recycling op Europees niveau wordt erkend als recycling. “Daar maak ik mij geen zorgen over. Alle signalen wijzen erop dat een en ander in richtlijnen wordt verankerd.”Stijnen maakt zich meer zorgen over de Europese rekenregels. Hoe bereken je de opbrengst uit plastic afval? “Wanneer een chemiebedrijf bijvoorbeeld 10 procent pyrolyse-olie als voeding in een kraker gebruikt, is vooralsnog onduidelijk welk deel van het geproduceerde plastic uiteindelijk als chemisch recyclaat kan worden bestempeld. Het is nog onduidelijk welke rekenregels een bedrijf moet toepassen.” Wanneer een chemiebedrijf slechts een relatief kleine fractie als chemisch recyclaat kan bestempelen, belemmert dat de businesscase.

Concurrentie
Uit het position paper van PlasticsEurope Nederland blijkt dat meerdere bedrijven nu klaar zijn voor de opschaling van chemische recycling projecten. Hoe het hier precies mee staat is onbekend. Naast een aantal grote spelers, zoals SABIC, BASF, Dow en LyondellBasell zijn er veel kleine initiatieven. “De bedrijven zijn niet altijd even open en houden hun kaarten tegen de borst. Begrijpelijk, want er dreigt een behoorlijke concurrentie te ontstaan.”De cijfers over de geplande investeringen uit het persbericht van PlasticsEurope in mei zijn door een consultant verzameld. “De informatie is geanonimiseerd en met een geheimhoudingsplicht door de bedrijven verstrekt. Kortom: niemand heeft een goed overzicht hoe het er nu precies voor staat qua investeringen en productiecapaciteit.”


SABIC en Plastic Energy bouwen fabriek in Geleen voor chemische recycling plastic afval
SABIC en Plastic Energy kondigden in januari 2021 aan te starten met de bouw van ‘s werelds eerste commerciële fabriek die op grote schaal gecertificeerde circulaire polymeren vanuit gebruikt plastic gaat produceren. Deze investering vindt plaats op industriepark Chemelot. De fabriek is naar verwachting in 2022 operationeel. SABIC en Plastic Energy betrekken het gemengd plastic afval van lage kwaliteit van afvalverwerker en recycling­bedrijf Renewi. In de volgens de drie partijen eerste commerciële chemische recyclingfabriek van Nederland verwerken SABIC en Plastic Energy het plastic afval tot waardevolle grondstof voor de petrochemische activiteiten van SABIC in Europa. De grondstof, bekend als Tacoil en een gepatenteerd product van Plastic Energy, zal door SABIC in hun stoomkrakers verwerkt worden tot nieuwe kunststoffen. Om het als grondstof voor de krakers toe te passen ontwikkelde Plastic Energy een thermochemische conversietechnologie dat plastic afval omzet in bruikbare grondstoffen, zoals polypropyleen en polyethyleen. Het bedrijf smelt het plastic in een zuurvrije omgeving en breekt het af tot een synthetische olie. De technologie leidt volgens de betrokken partijen tot minder verbranding en biedt een milieuvriendelijk alternatief voor het verwerken van gemengd plastic afval. Hierbij verwijzen ze onder meer naar een studie van adviesbureau CE Delft over chemische recycling. Hieruit blijkt dat het nieuwe proces 2 kilogram CO2 bespaart in vergelijking met verbranding


Dow en Fuenix slaan handen ineen voor 100% circulair plastic
Dow kondigde in 2019 aan bio-olie, gemaakt van gerecycled plastic afval, als grondstof te gaan gebruiken bij de productie van nieuwe polymeren in hun plant in Terneuzen. Dow heeft in Fuenix Ecogy Group in Weert een geschikte partner gevonden in deze belangrijke ontwikkeling. Fuenix die bekend staat als ambitieuze en innovatieve speler op het gebied van recyclen van, consumentenplastic, kan met deze samenwerking hun technologie verder ontwikkelen: “Onze ambitie is om ervoor te zorgen dat de waarde van plastic afval volledig wordt gebruikt om nieuw, circulair plastic te maken en tegelijkertijd het wereldwijde gebruik van nieuwe grondstoffen en CO2-uitstoot aanzienlijk te verminderen”, aldus Sirt Mellema, CEO bij Fuenix. Deze samenwerking markeert ook een belangrijke stap vooruit in de circulaire economie waar Dow zich op wil gaan richten: het afbreken van gemengd consumenten plastic afval naar zijn oorspronkelijk grondstof om nieuwe polymeren te produceren. Die polymeren dienen bovendien identiek te zijn aan polymeren die uit olie zijn geproduceerd en dus dezelfde productiemogelijkheden bieden. Tevens draagt deze samenwerking bij aan hun belofte om in 2025 ten minste 100.000 ton gerecycled plastic te verwerken in hun producten die zij binnen de EU aanbieden.


Proeffabriek voor recycling bouwpiepschuim failliet
Na een jarenlange voorbereiding startte in juni vorig jaar in Terneuzen start een demonstratiefabriek om polystyreenafval op een duurzame manier te recyclen tot nieuw isolatiemateriaal. De PolyStyrene Loop-coöperatie is een non profit organisatie, opgezet door ICL en Synbra Technology. De coöpe­ratie heeft meer dan 70 leden en supporters uit 18 EU-landen, die de gehele waardeketen van polystyreen vertegenwoordigen. In de fabriek werden oude isolatieplaten uit de bouw verwerkt tot een nieuwe grondstof: polystyreengranulaat, een geschikt product voor circulair bouwen. Er waren zelfs al plannen voor de bouw van een tweede, grotere fabriek in Terneuzen. Die zou 20 tot 25 miljoen euro kosten, meldt de PZC. Het bedrijf ging in maart 2022 echter failliet. Polystyreneloop, verklaart op zijn website dat tal van onverwachte tegenvallers, zoals gestegen energieprijzen en gevolgen van de pandemie, de proeffabriek financieel de das hebben omgedaan. De curator werkt aan een doorstart.


Lees nog meer artikelen uit het nieuwe magazine.