iot industry 4.0 concept,industrial engineer using software (augmented, virtual reality) in tablet to monitoring machine in real time.Smart factory use Automation robot arm in automotive manufacturing

Het magazine Computable kopte eind maart: ‘Europa onderschat digitale transformatie industrie’, naar aanleiding van een eerder verschenen rapport van EIT Digital, een kennisorganisatie die zich richt op de digitale transformatie van Europa. In dit rapport worden aan de hand van een viertal scenario’s de impact van Industrie 4.0 achtige maatregelen geïnventariseerd. Het levert een veel holistischer beeld op dan we gewend zijn in de procesindustrie. 

De samenvatting en het volledige rapport zijn hier te downloaden. Lees het complete verhaal in Process Control 4, 2019.

Industrie 4.0 komt er aan, of je het nu wilt of niet. Dat staat vast voor Willem Jonker, CEO bij EIT Digital. En die ontwikkeling zal voor bedrijven, of soms voor complete ketens disruptief zijn. Maar wat voor gevolgen hebben dit soort ontwikkelingen voor onze maatschappij? Gaan er banen verdwijnen, of komen ze er juist bij? Worden ‘gewone’ producten duurder, of juist goedkoper en wat voor gevolgen zijn er voor het belastingstelsel? Is dat überhaupt wel geschikt om met Industrie 4.0 om te gaan?

“Om te beginnen: het rapport dat wij gemaakt hebben is geen typische bangmakerij. Je hoort en leest nogal eens dat AI onze banen gaan overnemen, maar zo werkt dat niet. Het ligt veel genuanceerder. Wij hebben in dit rapport scenario’s geschetst en becijferd hoe je als beleidsmaker kunt interveniëren in dit soort scenario’s. Dat is dus een nuchtere en analytische werkwijze, waarbij je je niet laat leiden door bangmakerij over banenverlies, maar feitelijk gaat rekenen met de verschillende scenario’s.”

Scenario analyse is een veelgebruikte methode bij dit soort ontwikkelingen. “Je begint daarbij met jezelf de vraag te stellen: ‘Waarin ben je geïnteresseerd?’. Het antwoord in deze scenario’s is daarop dat we niet willen dat digitale innovaties onze maatschappij ontwrichten. Hoe kan je een maatschappij ontwrichten? Bijvoorbeeld door een maatschappij economisch ten gronde te richten. Economie is een drijvende factor van een maatschappij. Op het moment dat er te weinig geld wordt verdiend, krijg je onrust en chaos. Maar alleen geld verdienen is niet voldoende: het geld moet ook op een maatschappelijk acceptabele manier verdeeld worden over de populatie, op zo’n wijze dat daar een draagvlak voor is. De gele hesjes zijn een goed voorbeeld van wat je krijgt als men vindt dat die verdeling oneerlijk is.”

Samenvattend hebben we dus enerzijds geld (BNP) en de verdeling van het geld. “Correct”, beaamt Jonker. “En als je dan gaat kijken naar hoe je aan de knoppen kunt draaien om zowel dat BNP als de verdeling te sturen, kom je vanzelf bij belastingen uit. Door met die belastingen te schuiven kan de overheid heel effectief sturen in allerlei ontwikkelingen. Daarnaast heb je de knop arbeidsregulatie. Hoe ga je met arbeid om? Kijk maar naar de consequenties van de opkomst van de ZZP’er. Het pensioenstelsel komt onder druk te staan, mensen raken in de problemen als ze te weinig reserve hebben en niet verzekerd zijn voor arbeidsongeschiktheid. Het systeem wijzigt en het komt de sociale cohesie niet ten goede. De overheid kan daarin reguleren door flexibel werken alleen op bepaalde voorwaarden toe te staan, door verzekeringen te verplichten, enzovoorts.”

In de scenario-analyse die aan het EIT Digital-rapport ten grondslag ligt, zijn vier scenario’s onderzocht, waarin aan de ‘knoppen’ belastingen en arbeidsregulatie gedraaid is. “Wat je dan vaak doet is op zoek gaan naar de extremen”, legt Jonker uit. “We hebben dus onderzocht wat er gebeurt als je helemaal geen belasting heft, of juist honderd procent belasting heft. En dat doe je dus ook voor arbeidsregulatie. Aan de ene kant heb je dus een scenario waarin iedereen 40 uur werkt in loondienst en er niets anders kan. Aan de andere kant laat je arbeid totaal vrij.”

In de scenario-analyse krijg je vier kwadranten. Twee van deze kwadranten vallen meteen af. Nauwelijks belasting heffen en minimale arbeidsregulatie is onhaalbaar. Maximaal belasting heffen en maximale arbeidsregulatie leidt ook direct tot een negatieve neerwaartse spiraal, dus ook dat kwadrant valt af (zie kader). “Die andere twee kwadranten leveren echter wel interessante inzichten op”, meent Jonker. “Je kunt met dit onderzoek op een vrij compacte manier ontdekken wat diverse maatregelen aan effecten kunnen sorteren. Dat is handig, want zo’n analyse is nooit eerder gemaakt.”

1: Het ‘Ultra sociale’ scenario

Doel: technologische innovatie ombuigen naar sociale innovatie door technologie, economie en sociale factoren zoveel mogelijk te integreren.

Middelen: Een nieuwe belasting, de Digital intermediary Tax (DIT), het behouden van (machine gerelateerde) R&D belasting, plus het invoeren van ‘Flexicurity’ (flexibele contracten met behoud van sociale zekerheid). Daarnaast wordt er geïnvesteerd in sociale initiatieven en wordt de loonbelasting verlaagd.

Verwachte uitkomst: De invoering van een DIT heeft geen negatieve gevolgen voor bedrijven, vooral omdat die gecompenseerd wordt door de R&D belasting. Het beleid maakt het bovendien mogelijk te investeren in mensen. Economische groei en verhoging van productiviteit is het gevolg.

2: Het  ‘Ultra liberale’ scenario

Doel: Technologische innovatie stimuleren en focus op economische mogelijkheden.

Middelen: Verlaging van belastingen voor bedrijven en het behoud van, of verhoging van R&D (machine gerelateerde) belasting. Geen nieuwe belastingen en geen nieuwe sociale investeringen.

Verwachte uitkomst: De combinatie van lagere belastingen voor bedrijven en het behouden van machine gerelateerde R&D belasting zet aan tot technologische innovatie. Vergeleken met het ‘ultra sociale’ scenario kan een hogere productiviteit worden verwacht. Het wordt aantrekkelijker om mensen te vervangen door machines, echter dat kan een vermindering in sociale cohesie opleveren.