Oproep tot oprichting onafhankelijke AI Raad. Een collectief van hoogleraren en experts uit de wetenschap en maatschappij dringt er bij informateur Rianne Letschert op aan om de oprichting van een onafhankelijke AI Raad op te nemen in het nieuwe Regeerakkoord. De initiatiefnemers pleiten voor een vaste adviesstructuur. Dit zodat op het hoogste niveau kansen van kunstmatige intelligentie beter worden benut en risico’s voor de Nederlandse samenleving worden beheerst.
Volgens de ondertekenaars is AI een systeemverandering met grote technologische, sociale en institutionele impact, onder sterke commerciële en geopolitieke invloed. Terwijl landen als het Verenigd Koninkrijk, Canada, Duitsland, Frankrijk en België al over centrale adviesstructuren beschikken, ontbreekt een dergelijke structurele verankering in Nederland.
Voorkom versnippering
Deze oproep biedt daarnaast de kans om versnippering van het huidige veld van Nederlandse adviesstructuren rond AI te voorkomen. Het huidige momentum en de noodzaak om te voldoen aan de EU AI-wet maken direct handelen volgens de experts noodzakelijk.
Onafhankelijk mandaat
De beoogde AI Raad moet een wettelijk mandaat krijgen (Kaderwet-model) voor structurele advisering over wetgeving en beleid. De kerntaken omvatten onder meer:
- Onafhankelijk advies: Pro-actief adviseren over kansen, risico’s en een visie op verantwoord AI-gebruik en investeringen.
- Bescherming van publieke waarden: Focus op uitvoerbaarheid, democratische controle en digitale soevereiniteit.
- Europese voortrekkersrol: Het bijeenroepen van andere nationale raden voor overleg in EU-verband.
Samenstelling
Om de onafhankelijkheid te waarborgen, moet de Raad bestaan uit een multidisciplinaire groep experts uit het onderwijs, de wetenschap en het maatschappelijk veld. Hoewel de Raad nauw moet samenwerken met de industrie om voeling te houden met de praktijk, krijgen individuele bedrijven geen directe zetel in de Raad om belangenverstrengeling te voorkomen en een objectieve toetsing aan publieke waarden te garanderen.
Prioritaire thema’s 2026
De brief identificeert drie urgente thema’s waar de Raad de regering direct bij kan bijstaan:
- Regeldruk en innovatie: Het inrichten van ‘regulatory sandboxes’ om innovatie binnen wettelijke kaders te stimuleren.
- Digitale soevereiniteit: Het waarborgen van de Nederlandse autonomie in het mondiale technologielandschap.
- Maatschappelijke impact: Advisering over de effecten van AI op de rechtspraak, gezondheidszorg en het onderwijs.
Met deze oproep vragen de ondertekenaars de formerende partijen om de ‘blinde vlek’ op het gebied van AI weg te nemen en te voldoen aan de eerder door de Tweede Kamer aangenomen moties die verzoeken om de spoedige instelling van een dergelijk orgaan.
