“Er was maar liefst 9000 jaar aan ervaring bij Yara. Een gepensioneerde barstte in tranen uit om zijn oude werkplek terug te zien.” Dat zegt Gijsbrecht Gunter, woordvoerder van Yara Sluiskil. Het bedrijf bestaat op de kop af 90 jaar. Om dat te vieren werden eind mei een week lang allerlei festiviteiten gehouden voor (oud)personeel, leveranciers, omwonenden en andere belangstellenden. De fabriek maakt kunstmest en is een begrip in de wereld op dat gebied.

Yara is één van de oudste industriële complexen van Zeeland. Gunter: “Sinds 1929 produceert Yara, toen nog onderdeel van de Nederlandse Stikstof Maatschappij (NSM) op deze locatie langs het Kanaal van Gent naar Terneuzen – dat Koning Willem I ooit liet graven – kunstmest voor gewassen. De onderneming heeft dan ook een belangrijk aandeel in de voeding van vele miljoenen mensen. Zij worden dagelijks voorzien in hun eerste levensbehoefte: voldoende gezond, veilig en betaalbaar voedsel. Om de groeiende wereldbevolking te kunnen blijven voeden zal ook in de toekomst kunstmest nodig blijven.”

Cokes

De zegsman meldt dat de locatiekeuze destijds werd gemaakt vanwege de naastgelegen cokesfabriek, het diepe vaarwater en een overheid die blij was met de fabriek. “Vanuit cokesgas werd kunstmest gemaakt, zoals ook gebeurde in Wallonië, Limburg en IJmuiden. In de Tweede Wereldoorlog werd de fabriek meerdere malen gebombardeerd. Reden was dat je van kunstmest explosieven kunt maken en er een elektriciteitscentrale op het terrein stond. Na de oorlog werden essentiële onderdelen van de fabriek teruggehaald uit oost Europa, omdat de nazi’s die uit veiligheidsredenen daar naartoe hadden gebracht en kon de fabriek in 1950 weer starten met de productie.”

In 1979 werd de NSM productielocatie in Sluiskil gekocht door Norsk Hydro. Het was de eerste investering van dit Noorse bedrijf in het buitenland. Yara is nog altijd de grootste kunstmestfabriek in Noordwest Europa en wereldmarktleider op gebied van stikstofhoudende kunstmest. De zogenaamde triltorens bepaalden jarenlang de skyline van de omgeving. Deze toren werden gebruikt om korrels te maken. Omdat de torens verouderd waren en relatief veel stofemissie veroorzaakten, werd overgestapt op de zogenaamde fluïdized bed granulatietechnologie, die ook in Sluiskil ontwikkeld werd en nu wereldwijd nog steeds als standaard geldt. Gunter: “Tegenwoordig maakt het bedrijf naast kunstmest ook industriële chemicaliën, waarvan AdBlue een bekend voorbeeld is. Ook zijn de meststoffen steeds meer gespecialiseerd en van zeer hoogwaardige kwaliteit in vergelijking met de bulkproducten op de wereldmarkt.”

Gepensioneerden

Vele gepensioneerden bezochten tijdens het jubileum voor het eerst de plek waar ze jaren hadden gewerkt en dat maakte soms indruk. “Duizenden mensen werkten generaties lang op de fabriek. Een oud werknemer – met een leeftijd van nog voor de bouw van de fabriek – barstte in tranen uit toen hij met zijn kleindochter in de bus de kade opreed. Er werden vele oude herinneringen opgehaald. Gunter: “Koningin Wilhelmina bracht haar eerste nacht door in een van de directiewoningen op het terrein, nadat ze in Eede de meelstreep passeerde en voet op vaderlandse bodem zette. Ook de bekende astronaut Lodewijk van den Berg, wiens vader in de directie zat, groeide op het fabrieksterrein op. De appelboom die hij ooit plantte staat er nog steeds. Diverse keren werd hoog bezoek ontvangen uit binnen- en buitenland. Prins Bernhard was meermalen te gast en ook Prins Claus vereerde de kunstmestfabriek met een bezoek.” Hoogtepunt van de viering was ook een speciale dag voor leveranciers. “We vormen ook voor hen een belangrijke regionale partner.”

Toekomst

Gunter ziet de toekomst van Yara met vertrouwen tegemoet, maar maakt wel de kanttekening dat er bijzonder veel onzekerheden zijn. “Yara Sluiskil heeft vorig jaar een voorstel ingediend om ook de resterende 25 procent Groningengas af te bouwen en wacht een reactie daarop af. Ook het convenant dat het bedrijf in 2009 met de Zeeuwse Milieufederatie sloot om de stofemissie van de laatste triltoren te stoppen is inmiddels verwezenlijkt met de ingebruikname van de nieuwe granulatiefabriek. Zo hebben we het ongebruikte terrein binnen en buiten het hek van Yara ingezet om de natuur te helpen en de biodiversiteit te verhogen. Onder meer werden twee oude bunkertjes omgebouwd tot vleermuizen-verblijfplaats. Ook zijn er nestkasten opgehangen voor slechtvalken, is een hoogstamboomgaard met drinkpoel aangelegd en zijn bijenhotels geplaatst. Ook lopen er schapen en scharrelvarkens rond. Het lijkt soms wel een dierentuin”

“De toekomst werd afgelopen jaren geborgd met mega-investeringen in nieuwe fabrieken, zoals Ureum-7 (2011), Ureum-8 (2018) en het Laadgebouw (2018). Yara investeerde de laatste 10 jaar ruim 700 miljoen euro in deze splinternieuwe installaties en besteedde in totaal 1,1 miljard, wanneer ook investeringen in bestaande installaties worden meegerekend. Ook brak het bedrijf de achterliggende tijd veel productierecords en werden goede veiligheidsresultaten neergezet. Momenteel wordt hard gewerkt aan de toekomst en staan de internationale klimaatdoelstellingen voor 2050 centraal. Yara Sluiskil wist haar broeikasgasemissie sinds 1990 reeds te reduceren met 55 procent, terwijl de productie in die periode met 2 miljoen ton toenam. Het bedrijf is daarmee koploper in de industrie en werkt momenteel aan verdere verduurzaming om de emissies geheel te reduceren. Omdat Yara Sluiskil niet alleen de meest energie-efficiënte, maar ook de grootste kunstmestproductie locatie van Noordwest Europa is, staat de Zeeuws-Vlaamse fabriek regelmatig in de schijnwerpers.”